Mùa Phật Đản lại về, không khí vui mừng lan toả muôn phương. Phật tử trên khắp thế giới đều hướng về Đức Từ Phụ Thế Tôn để tôn vinh ba sự kiện khắc ghi trong cuộc đời của ngài. Đó là sự Đản sanh, Thành đạo, và Nhập niết-bàn. Những phút giây lắng đọng này không chỉ đơn thuần là những dấu mốc lịch sử mà còn là những hướng dẫn cho thời đại của chúng ta, hướng tới một lối sống dựa trên tinh thần từ bi và trí tuệ.
Phật Đản hay lễ Tam hợp đã gợi cho chúng ta suy ngẫm về ý nghĩa của việc làm người nơi trần thế, nhận ra sự đau khổ và phương pháp chữa lành. Hay như lối sống lành mạnh, khôn ngoan trong một thế giới vội vàng.
Năm nay, Phật Đản lại về trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị ngày càng gia tăng, sự chia rẽ sâu sắc và xung đột dai dẳng của những quốc gia đang chiến sự. Toàn cầu cảm thấy căng thẳng và áp lực khi di chuyển. Tiếp đến những thông tin sai lệch biến thành sự ngờ vực, nỗi lo sợ về kinh tế, chính trị biến thành sự giận dữ. Nền kinh tế bất ổn, khí hậu thay đổi nhanh chóng, và có quá nhiều người cảm thấy bị bỏ lại phía sau.
Qua sự diễn biến như vậy, chúng ta là những người con Phật, có thể thực tập hướng vào bên trong, nương theo tấm gương của Phật, mang đến cho nhân loại một cái nhìn, một phản ứng khác, nhẹ nhàng đối diện với khổ đau không phải bằng sự phủ nhận hay tuyệt vọng, mà bằng sự thấu hiểu, bất bạo động và phụng sự.
Trong kho tàng văn hoá của Phật giáo, chúng ta hãy chọn ba giáo lý sau đây, đặc biệt và cấp thiết:
Thứ nhất là không gây hại. Không gây hại không phải là thụ động. Đó là sự từ chối chủ động việc phi nhân hóa, chúng ta bắt đầu từ cách nói và lắng nghe. Bất bạo động là rèn luyện tâm trí biết dừng lại trước khi phản ứng, kiềm chế những lời nói gây kích động và những hành động gây tổn thương trong thời đại phân cực này. Đây quả thật là lòng dũng cảm để được rèn luyện đức tính vô hại.
Thứ hai là lòng từ bi. Tức là yêu cầu chúng ta để nỗi đau của người khác được quan tâm. Từ bi là mở rộng vòng tròn quan tâm vượt ra ngoài người thân hay giòng tộc mà đến với những người xa lạ. Lòng từ bi trở nên cụ thể khi chúng ta hỗ trợ những người đang vật lộn với nghèo đói hoặc bệnh tật, và quan tâm đến những đại dịch thầm lặng của sự cô đơn và tuyệt vọng. Đó không phải là thương hại màđó là tình đoàn kết.
Thứ ba là trí tuệ. Tức là nhìn thấy nguyên nhân và điều kiện. Nhận ra sự vô thường mà không có chủ nghĩa cố định vĩnh hằng, sự phụ thuộc lẫn nhau mà không có sự ngây thơ. Trí tuệ yêu cầu chúng ta lựa chọn những sinh kế ít gây hại hơn, tiêu dùng có chừng mực, đo lường thành công không chỉ bằng lợi nhuận mà còn bằng hạnh phúc của con người trên hành tinh này. Như đất nước Bhutan có chỉ sốhạnh phúc cao nhất trên thế giới. Đó là chiếc la bàn giúp lòng từ bi không bị hạn hẹp và bất bạo động không mất đi ý chí.
Trong bối cảnh này, ba đức tính ấy là một thực hành đạo đức. Chúng ta biết rằng tất cả sự sống đều đan xen vào nhau, nếu như làm tổn hại đến mạng lưới đó là làm tổn hại đến chính chúng ta. Một thế giới bình yên không phải là thứ xa xỉ cho người giàu có, mà là huyết mạch cho các thế hệ tương lai. Nó nảy sinh từ những lựa chọn hàng ngày, những gì chúng ta ăn, cách chúng ta đi lại, những gì chúng ta lãng phí..v.v… Chúng ta hãy quan tâm đến năng lượng sạch, cộng đồng lành mạnh, giàu tình thương và nền kinh tế tôn trọng cả phẩm giá và giới hạn của Trái đất.
Lễ Phật Đản cũng nhắc nhở chúng ta rằng sự chuyển đổi là có thể. Đức Phật không hứa hẹn một cuộc sống không có khó khăn mà Ngài đã chỉ ra con đường vượt qua khó khăn. Chánh niệm giúp chúng ta ổn định sự chú ý và quan tâm hơn. Lời nói đúng đắn sẽ hàn gắn lòng tin. Lòng quảng đại sẽ làm giảm bớt sự kìm kẹp của nỗi sợ hãi. Lòng kiên nhẫn phá vỡ vòng xoáy trả thù. Niềm vui trước vận may của người khác làm tan biến sự đố kỵ trong tâm. Mỗi đức tính dường như nhỏ bé khi đứng riêng lẻ, nhưng nếu cùng nhau, chúng sẽ tạo thành một cây cầu vững chắc bắc qua những dòng nước dữ đang cuồn cuộn trên thế giới hiện nay.
Vậy thì, chúng ta có thể làm gì hôm nay? Nhân ngày Phật đản, chúng ta có thể thực hành lời nói cẩn trọng cả trực tuyến và ngoại tuyến, tự hỏi liệu lời nói của mình có đúng sự thật, cần thiết và tử tế hay không. Chúng ta có thể tình nguyện dành thời gian hoặc kỹ năng của mình cho những người cần giúp đỡ, hỗ trợ các nhà giáo dục, những bác sĩ, những nhà từ thiện và tham gia vào đời sống cộng đồng một cách chính trực. Chúng ta có thể vun đắp thực hành sự tĩnh lặng. Những khoảnh khắc mỗi ngày để hít thở, để quan sát, để lựa chọn. Chúng ta có thể dạy trẻ em rằng sức mạnh không phải là sự thống trị mà là sự tự chủ, rằng sự khác biệt không phải là mối đe dọa mà là một người thầy. Phục vụ không chỉ là sự hy sinh mà còn là nguồn ý nghĩa vô điều kiện. Xứng đáng với câu châm ngôn của Phật giáo Việt nam đã tồn tại qua bao thế hệ: “Phụng sự chúng sanh, tức cúng dường chư Phật”.
Theo gương Đức Phật, chúng ta hãy cùng nhau kêu gọi lòng từ bi, nhân ái và xây dựng một thế giới bình yên hơn về tinh thần, công bằng hơn về cấu trúc sinh tồn, và dịu dàng hơn với Trái đất đang hâm nóng.
Chúng ta hãy nhớ rằng hòa bình không chỉ đơn giản là sự vắng mặt của chiến tranh mà là sự hiện diện của công lý. Lòng từ bi không phải là một tâm trạng mà là một hành động, và là ngọn đèn nhỏ nhất cũng có thể xua tan bóng tối. Trong Kinh Diệu Pháp Liên Hoa – Phẩm Phổ Môn (phẩm thứ 25), ca ngợi hạnh nguyện cứu độ chúng sinh của Bồ Tát Quán Thế Âm như sau:
“Bi thể giới lôi chấn.
Từ ý diệu đại vân”
Cầu nguyện ngày Phật Đản sẽ làm mới quyết tâm của chúng ta để không gây hại, làm điều thiện và thanh lọc tâm hồn. Cầu mong ngày Đại lễ truyền cảm hứng cho các nhà lãnh đạo và công dân lựa chọn đối thoại thay vì chia rẽ, quan tâm thay vì tàn nhẫn, và sự thật thay vì lợi ích nhất thời. Và cầu mong ánh sáng của Phật sẽ dẫn dắt chúng ta đến một thế giới hòa bình và bền vững hơn mà tất cả mọi người cần và xứng đáng có được.
Chúc mừng ngày Phật Đản! PL.2570 – DL.2026
Thích Như Tú
10